Thursday, October 15, 2026
शंकासुराची कैफियत !
शंकासुराचे कन्फ्यूजन किंवा गोंधळ !
विबुधहो, कालपासून हा शंकासुर भारी गोंधळात सापडला आहे. नव्हे, त्याला आज कोणतीही शंका विचारायची नसून बुद्धीत झालेला गोंधळ किंवा खरंतर अज्ञान प्रकट करायचे आहे. मी मुद्दाम बुद्धीतला गोंधळ म्हटले कारण इथे मनाची लुडबुड नाही तर ज्या बुद्धीने निश्चित असे मत मांडावे तीच आज अगतिक झाली आहे या शंकासुराची. त्याचे असे झाले की त्याच्याच पुस्तकातल्या एका वाक्याने तो गोंधळून गेलाय. अठराव्या अध्यायातील बावन्नाव्या श्लोकावरील हे इंग्रजीतले भाषांतर ( की स्वैरांतर ? ) असे म्हणते - “ The Meditator sees himself through Meditation Meditatively !”
याच्या आधीच्या मराठी ओंव्या आहेत -
‘निर्मळ आरसा / घेवोनियां हातांत / न्याहाळावें त्यांत / रूप जैसे //
तैसी गुरूवाक्यें / ज्ञानाची जागृति / स्व-रूपनिश्चितीं / पाहें तेथें //
‘“””ध्यानयोगें ध्याता / स्वत:सीच पाही / ध्येयपणे घेई / वृत्तीमाजीं // “”””
‘ऐसी सुविख्यात / ध्यानाची ही रीत / जाणावी निभ्रांत / धनंजया //
‘ध्येय ध्याता ध्यान / येती एकत्वास / तोंवरी अभ्यास / करावा गा //
‘आत्मज्ञानीं दक्ष / मुमुक्षु तो झाला / आचरोनी भला / योगाभ्यास //‘
( अभंग ज्ञानेश्वरी )
आणि तशाच ओंव्या माऊलींच्या ज्ञानेश्वरीतील -
“ गुरूवाक्यें उठविला / बोधी निश्चयो आपुला / न्याहाळीं हातीं घेतला / आरिसा जैसा //
“”””“पैं ध्याता आपणचि परी / ध्यानरूप वृत्तिमाझारीं / ध्येयत्वें घे हे अवधारीं / ध्यानरूढी गा //“”””””
“तेथ ध्येय ध्यान ध्याता / ययां एकरूपता / होय तंव पंडुसुता / कीजे तें गा // म्हणौनि तो मुमुक्षु / आत्मज्ञानी जाला दक्षु / परी पुढां सूनि पक्षु / योगाभ्यासाचा// …….वगैरे !
गोंधळ असा की ध्याता ध्येय ध्यान ही त्रिपुटी एकरूप होण्यासाठी ध्यात्याला ध्यानाच्या योगेच ध्यान धरणे कसे शक्य व्हावे ? अर्थात त्यासाठी आणि त्याआधीं शमदमादि सर्व सोपस्कार पूर्ण होणे गरजेचे नाही काय आणि त्यासाठी साधकाने किती काळ साधन करीत राहणे आवश्यक ठरते ? येथे सद्गुरूंच्या कृपेची किती नि कशी गरज असते हे तज्ञ जाणकार विशद करतील काय ?
शंकासुराची कैफियत
१५ ऑक्टोबर २०२६.
