Tuesday, October 06, 2026
चाय चाय चाईsय्य् !
चाय चाय चाईssय्य् !
मुंबईहून इंदोरला जाताना देहरादून एक्स्प्रेस पहाटे पहाटे रतलाम नागदा ही स्टेशन्स घेत असे नि सर्वप्रथम जाग येई ती वरील आरोळ्यांनी. धडपडत उठून आधी त्या चायवाल्याला हाक मारून गरमागरम मसाला चाय ओठीं लावल्याशिवाय प्रवास पूर्ण झालाच नाही कधी ! होय, मला सर्व प्रकारच्या चहाचे कौतुकच नव्हे तर चक्क क्रेझ आहे. खूप मागे एकदा डॉक्टर कल्याणपुरकरांनी गीतेतला एक श्लोक म्हणत श्रीकृष्णालाही चहा कसा प्रिय होता हे त्यांच्या विशिष्ट विनोदी शैलींत सांगितले होते. त्यावेळी मला गीतेचा गंधही नव्हता तरी पण कदाचित् म्हणूनच तो श्लोक मला चहामुळे भावला होता. ‘सर्वस्य चाsहं विधि संन्निविष्टो’ वगैरे ! श्रीकृष्णाला माझ्यासारखाच सर्वांना चहा अतिप्रिय आहे असे त्यांनी केलेले भाषांतर मला तेव्हा पटले होते. त्या डॉक्टरांना कोणीही कधीही भेटायला आले की चहाची ऑर्डर ठरलेलीच. ते सेवानिवृत्त झाल्यावर आम्ही त्यांना पन्नास कप चहा मावेल एवढी स्टेनलेस स्टीलची तोटीवाली कोठी भेट म्हणून दिली होती ! असो.
मंडळी, आजचे निरूपण निव्वळ चहावर असणार आहे सबब आपापले कप सज्ज ठेवावे ही विज्ञापना !
इंदौरला पारशी मोहल्याच्या नुक्कडवर जीपीओ समोरच्या एका भल्या मोठ्या दुकानांत चायवाले मास्टरजींनी ‘चाय की दुकान’ थाटले होते. पांढराशुभ्र लांब बाह्यांचा शर्ट नि पायजमा, चेहरा कायम हंसतमुख नि येणाऱ्या प्रत्येक गिऱ्हाइकाचे तोंड भरून स्वागत ही मास्टरजींची खासियत होती. त्या मोठ्या दुकानांत किमान दहाबारा पाठीची बांकडी होती जी सहसा गिऱ्हाइकांनी भरलेली असत. मास्टरजी दुकानाच्या मधोमध बसत, समोर मोठ्या प्रायमस स्टोव्हवर मोठी केटली नि शेजारीच तयार चहाची दुसरी मोठी केटली. एकच प्रकारचा नि एकाच चवीचा चहा मोठाल्या पांढऱ्या शुभ्र कपबशींत स्वत: ओतून देत मास्टरजी. खारी, बिस्किटें वगैरे काहीही नाही, निव्वळ फक्कड चहा. किंमतही अतिशय वाजवी, केवळ चार आणे. मात्र चहा पिऊन होताच त्वरित बांक रिकामा करणे ही अलिखित शिस्त होती. राजकारण आणि सिनेमाच्या गप्पा नकोत असा ताकीदवजा बोर्ड ठळकपणे असायचा तिन्ही भिंतींवर. तेथून आमचे कॉलेज हांकेच्या अंतरावर असल्याने तिथे आम्हा विद्यार्थ्यांचाही कायम भरणा असे.
सिनेमाचा सेकंड शो पाहून आल्यावर मला सहसा अभ्यास करण्याची सुरसुरी येई. मात्र त्याआधी कडक मीठी चाय तो बनतीही थी !
पुण्यात आल्यावर दुसऱ्याच दिवसापासून ‘अमृततुल्य’ ची चटक लागली पण इवलेसे जस्ट अर्धेअधिक भरलेले कप पाहून भ्रमनिरास देखील होई. इतर रेस्टरांमध्ये इंदौरसारखे ‘ट्रे-टी’ क्वचित् दिसत मात्र टपरीवरचा नाशिकचा ‘कटिंग चहा’ नेहमीच भाव खाऊन जाई. आतां पुण्यात ठिकठिकाणी विविध गावांच्या नि ब्रॅंडच्या चहांची जणू स्पर्धा लागलेली दिसते, मात्र ‘किवळकरांचा’ चहा किंवा सीटीसी वा ‘पिको सुचांग’ची सर कुठल्याच चहाला नाही. पूर्वीं फक्त ब्रूकबॉंड नि लिप्टन ही नावाजलेली नांवं पण आतां ‘वाह ताज’, ‘वाघबकरी’ वगैरेही भाव खातात म्हणे.
‘डिप डिप’ व्हरायटीत मला तरी ‘टेटली किंवा पीजी’ भावतात, तथापि गरमागरम वाफाळणारा चहा कुठलाही असला तरी हवाच असतो बरं का, त्यातून कुणी परस्पर तयार करून आणला असेल तर !
रहाळकर
६ ऑक्टोबर २०२६
Sunday, October 04, 2026
घारींच्या घिरट्या !
घारीच्या घिरट्या !
खूप वर्षांपासून घारीच्या (Eagles) आकाशांत उंच उंच भराऱ्या आणि घिरट्यांचे मला कायम कुतूहल राहिले आहे. कॉलेजात असताना ‘Where Eagles Dare’. हा इंग्रजी बोलपट पाहिला होता. नंतर कित्येक वर्षांनी श्रीशने ‘Jonathan Livingstone Seagle’ हे रिचर्ड बाक् चे छोटेसे पुस्तक भेट म्हणून दिल्यावर ते अनेकदां वाचून काढल्यावर त्यातील आशय नीट समजूं शकलो मी.
हल्लीं आमच्या गॅलरीच्या कितीतरी खालून कित्येक घारींना दररोज उडताना पाहून मनात विचार तरळून गेला की वास्तविक घारींचा नित्याचा मार्ग तर उंच आकाशांत असतो, मग त्या इतक्या थोड्या उंचीवर का उडत असाव्यात. आणि अचानक ट्यूबलाईट पेटली. अहो, पूर्वी घरें ठेंगणी असत नि वृक्षराजी उंच उंच. साहजिकच सर्व पक्ष्यांचे विश्रांतिस्थान ते मोठाले वृक्षच नव्हेत काय ! आतां घरें वीसतीसचाळीस मजल्यांची झालींत. बिचारे वृक्ष तेवढी उंची कशी गाठणार आणि म्हणून गॅलरीच्या खालून घारी उडाल्या तर नवल वाटायला नको ! असो.
मंडळी, या घारींच्या उंच उंच घिरट्यांना जरा जवळून पाहावेसे वाटले. खरेतर मी त्यांच्या अगदी जवळून त्यांना उंच भरारी घेतांना प्रत्यहीं पाहात असतो, जणू मी त्यांचेबरोबरच आकाशांत त्यांच्या अगदी शेजारून उडत असावा. नावाप्रमाणेच अतिशय तीक्ष्ण भेदक आणि खरेखुरे घारे डोळे डोळ्यांच्या खोबणींत विशिष्ट हालचाली करीत सतत जमीनीवरचे भक्ष्य शोघीत उडत असतात नि सावज टिपतांच खोल भरारी घेत ते उचलून पुन्हा आकाशांत भरारी घेतात. विलक्षण वाटते असे दृष्य पाहताना.
घारींपेक्षा मोठे पक्षी म्हणजे गिधाडं. मात्र ती कधीच कुणाला आवडणार नाहीत त्यांच्या स्वभावांमुळ्. तथापि त्या जमातींतला एकच अपवाद होऊन गेला नि तो म्हणजे जटायू ! तो मात्र सर्वांनाच वंदनीय वाटतो खरा. सिन्नर-संगमनेर रस्त्यावर जटायूचे समाघीमंदिर पाहण्याचा दोनदा योग आला. तिथे सीतामाईंच्या चरणांचेही दर्शन घडते. अतिशय नयनरम्य परिसर आहे तो, पुष्करिणी आणि गौमुखीतून सतत वाहणारे शुद्ध पवित्र पाणी. अहाहा !
खूप वर्षांपूर्वी डेव्हन नजीकच्या कॅरॅव्हॅन पार्क मध्ये दोन दिवस राहिले होतो अगदी सागरकिनारीं. हजारों घारींसारखेच दिसणारे सीगल् पक्षी खूप जवळून पाहिले होते आम्ही . मात्र त्यांचा सततचा कर्कश चिलचिलाट कानठळ्या बसवणारा. तेही आकाशातून अचानक सूर मारतात सागराकडे आणि सहसा मासा पकडून पुन्हा आकाशात भरारी घेतात. थोडा वेळ करमणूक होते ती दृष्यें पाहताना मात्र कंटाळाही येतो लगेचच. काय, कंटाळलात की नाही अजून ?
रहाळकर
४ ऑक्टोबर २०२६.
