Sunday, July 26, 2026
माझा लेख आणि त्यावर सौ. मंजिरीताईंनी लिहिलेला उत्स्फूर्त प्रतिसाद!
दिसणारे आकाश !
आज गॅलरीत बसून चहाचा कप ओठीं लावताना विचार तरळून गेला की हे ग्यालरीतून दिसणारे आकाश प्रत्यक्षात किती किती विशाल असते नाही ! मागे एक मराठी सिनेमा आला होता- दिसतं तसं नसतं; आज जाणवतंय् दिसतं तितकं नसतं. खरंतर म्हणूनच जग फसत असतं !
कैद्याला गवाक्षातून दिसणारं आकाश, आपल्या खिडक्यांतून दिसणारं, बाल्कनीत बसून दिसणारं, सर्वात वरच्या मजल्यावरील गच्चीवरून दिसणारं, महाबळेश्वरच्या सन्-सेट् पॉइंटवरचं, विमानातून दिसणारं नि कदाचित अवकाश-यानातून दिसणारं आकाश कसं मोठं मोठं जाणवूं लागतं पहा. आत्तां या क्षणीं कॉर्नवॉलचा जायगॅन्टिक ॲटलॅन्टिक महासागर आठवला. त्या महासागराहूनही कितीतरी पटींनी विशालतम असतं आकाश !
मात्र एक गुपित सांगूं ? आपल्या अंतर्मनांत डोकावून पाहिलं तर जाणवेल की गवाक्षातून दिसणारं किंवा महासागराहूनही विशाल असतं आपल्या आत दडून बसलेलं प्रत्येकाचं वेगळं असं अगदी प्रायव्हेट आकाश ! याची खुबी अशी की या आकाशांत झेप घेण्याची किंवा रादर डुबकी मारण्याची चाबी किंवा कुंजी प्रत्येकाचीच अगदी वेगळी असते. कोणताही गुरू, ग्रंथ वा बाह्य साधन इथे निरुपयोगी ठरते. त्या आतल्या अवकाशांत भरारी घेण्यासाठी आपल्यालाच ती कुंजी ( किल्ली ) वापरावी लागते. त्यासाठी आपण आपले अगदी एकटे असणे गरजेचे ठरते. नव्हे, लोकांना टाळून नव्हे तर लोकांत असूनही, सर्व गलबल्यांतून क्षणार्धात आपल्या अंतर्मनांत डुबकी मारण्याची कला साधली पाहिजे. कान बंद करणे शक्य नसले तरी अम्मळ डोळे तर मिटता येतातच ना, तसेच एक दीर्घ श्वास घेत आपण आपल्यात बुडी मारू शकतो. ( पाण्यांत डुबकी मारताना कसा दीर्घ श्वास कोंडतो आपण, अगदी तस्साच )
अशा त्या क्षणीं अगणित प्रसंग, आठवणी, संभाषणें, मान-अपमान उफाळून येत ‘मी आधी, मी आधी’ करत पुढ्यात येतात. त्यांना मात्र डावलतां आले पाहिजे. आज मला खोल, अजून खोलांत उतरायचे आहे या जिद्दीने मनाचे पंख मारत राहावे लागले तरी अखेर त्या मनाच्याही कुबड्या फेकून द्यायला हव्या. जेव्हा मनाची सर्व लुडबुड शमेल तेव्हाच त्या अथांग आकाशाचा आवाका लक्षांत येईल. अरे, पण तो आवाका कळायला तरी मन कुठेय् शिल्लक असायला, ते तर त्या अवकाशात कधीच गडप झाले असणार ना !
मंडळी, आतल्या आकाशाचा ठाव घेता घेता कुठल्याकुठे भरकटत गेलो ना मी, सबब पुन्हा स्वत:ला शोघायला बाहेर पडणे क्रमप्राप्त आहे लगेचच !
रहाळकर
१६ जुलाय २०२६.
सौ. मंजिरी सबनीस लिहितात-
*आतलं आकाश*
बाहेरचं आकाश
चौकटीत मावतं—
खिडकीच्या,
गवाक्षाच्या,
गच्चीच्या...
पण आतलं आकाश?
त्याला
कुठलीच चौकट नाही.
डोळे मिटले
की बाहेरचं जग
हळूहळू धूसर होतं...
आठवणी येतात,
प्रश्न येतात,
जुने आवाज येतात,
मान-अपमानांचे
असंख्य ढग दाटतात...
मन म्हणतं—
“माझ्याकडे पाहा!”
पण आज
मनाकडेही पाहायचं नाही...
आज
त्याच्या पलीकडे जायचं आहे.
एक दीर्घ श्वास...
आणि
मी उतरू लागतो
माझ्याच आत...
खोल...
अजून खोल...
जिथे
शब्द पोहोचत नाहीत,
विचार थांबतात,
आठवणी विरघळतात...
आणि अचानक—
‘मी’
हा छोटासा शब्दही
अथांग अवकाशात
कुठेतरी हरवून जातो.
तेव्हा कळतं—
आकाश बाहेर नव्हतंच कधी!
ते तर
आपल्या आत
शांतपणे पसरलेलं होतं...
आपण मात्र
आयुष्यभर
खिडकीतून
त्याचा शोध घेत राहिलो!
आता
पुन्हा बाहेर पडायचं आहे—
स्वतःला शोधायला...
कारण
कधी कधी
स्वतःला सापडण्यासाठी
स्वतःपासूनच
दूर जावं लागतं...
आणि कधी—
स्वतःपासून दूर जाऊन
परतताना जाणवतं,
आपण शोधत होतो
ते आकाश नव्हतं...
आपण शोधत होतो
स्वतःलाच!
( वरील काव्यमय पंक्ती त्यांनी केवळ दहा मिनिटात पाठवल्यात मला ! ! )
