Sunday, October 04, 2026
घारींच्या घिरट्या !
घारीच्या घिरट्या !
खूप वर्षांपासून घारीच्या (Eagles) आकाशांत उंच उंच भराऱ्या आणि घिरट्यांचे मला कायम कुतूहल राहिले आहे. कॉलेजात असताना ‘Where Eagles Dare’. हा इंग्रजी बोलपट पाहिला होता. नंतर कित्येक वर्षांनी श्रीशने ‘Jonathan Livingstone Seagle’ हे रिचर्ड बाक् चे छोटेसे पुस्तक भेट म्हणून दिल्यावर ते अनेकदां वाचून काढल्यावर त्यातील आशय नीट समजूं शकलो मी.
हल्लीं आमच्या गॅलरीच्या कितीतरी खालून कित्येक घारींना दररोज उडताना पाहून मनात विचार तरळून गेला की वास्तविक घारींचा नित्याचा मार्ग तर उंच आकाशांत असतो, मग त्या इतक्या थोड्या उंचीवर का उडत असाव्यात. आणि अचानक ट्यूबलाईट पेटली. अहो, पूर्वी घरें ठेंगणी असत नि वृक्षराजी उंच उंच. साहजिकच सर्व पक्ष्यांचे विश्रांतिस्थान ते मोठाले वृक्षच नव्हेत काय ! आतां घरें वीसतीसचाळीस मजल्यांची झालींत. बिचारे वृक्ष तेवढी उंची कशी गाठणार आणि म्हणून गॅलरीच्या खालून घारी उडाल्या तर नवल वाटायला नको ! असो.
मंडळी, या घारींच्या उंच उंच घिरट्यांना जरा जवळून पाहावेसे वाटले. खरेतर मी त्यांच्या अगदी जवळून त्यांना उंच भरारी घेतांना प्रत्यहीं पाहात असतो, जणू मी त्यांचेबरोबरच आकाशांत त्यांच्या अगदी शेजारून उडत असावा. नावाप्रमाणेच अतिशय तीक्ष्ण भेदक आणि खरेखुरे घारे डोळे डोळ्यांच्या खोबणींत विशिष्ट हालचाली करीत सतत जमीनीवरचे भक्ष्य शोघीत उडत असतात नि सावज टिपतांच खोल भरारी घेत ते उचलून पुन्हा आकाशांत भरारी घेतात. विलक्षण वाटते असे दृष्य पाहताना.
घारींपेक्षा मोठे पक्षी म्हणजे गिधाडं. मात्र ती कधीच कुणाला आवडणार नाहीत त्यांच्या स्वभावांमुळ्. तथापि त्या जमातींतला एकच अपवाद होऊन गेला नि तो म्हणजे जटायू ! तो मात्र सर्वांनाच वंदनीय वाटतो खरा. सिन्नर-संगमनेर रस्त्यावर जटायूचे समाघीमंदिर पाहण्याचा दोनदा योग आला. तिथे सीतामाईंच्या चरणांचेही दर्शन घडते. अतिशय नयनरम्य परिसर आहे तो, पुष्करिणी आणि गौमुखीतून सतत वाहणारे शुद्ध पवित्र पाणी. अहाहा !
खूप वर्षांपूर्वी डेव्हन नजीकच्या कॅरॅव्हॅन पार्क मध्ये दोन दिवस राहिले होतो अगदी सागरकिनारीं. हजारों घारींसारखेच दिसणारे सीगल् पक्षी खूप जवळून पाहिले होते आम्ही . मात्र त्यांचा सततचा कर्कश चिलचिलाट कानठळ्या बसवणारा. तेही आकाशातून अचानक सूर मारतात सागराकडे आणि सहसा मासा पकडून पुन्हा आकाशात भरारी घेतात. थोडा वेळ करमणूक होते ती दृष्यें पाहताना मात्र कंटाळाही येतो लगेचच. काय, कंटाळलात की नाही अजून ?
रहाळकर
४ ऑक्टोबर २०२६.
Tuesday, September 29, 2026
बोक्याचे विहित कर्म !
बोक्याचे विहित कर्म !
काल श्रीमान देशपांडे काकांनी बोकास्वामी विरचित एका बोक्याचे आत्मकथन पाठवून दिले होते. ते वाचत असताना मी स्वत:ला बोकास्वामींच्या पंगतींत घेऊन गेलो आणि आजवरच्या संस्कारांमुळे झरझर झरझर त्या ओंव्या ( ‘अगा जया जें विहित / तें ईश्वराचें मनोगत / म्हणौनि केलिया निभ्रान्त / सांपडेचि तो // तें विहित कर्म पांडवा…..वगैरे ) तरळूं लागल्या मनातल्या मनात ! अखेर प्रत्येक प्राणिमात्र आपापल्या पूर्व कर्मांनुसार सांप्रतचे आयुष्य जगत असताना त्याच्या वाट्याला आलेली विहित कर्में तसेच ओढवून घेतलेली इतर सर्व कर्में करण्यात गुंतून पडत असतो हे जाणवले आणि त्याचवेळी आपलीही मनोवृत्ती अक्षरश: बोक्यासारखी असल्याचे जाणवून क्षणभर मोहरून उठलो !
आता पुढे जे काही लिहिणार आहे तो माझा अगदी वैयक्तिक अनुभव आहे आणि तो इतर कुणालाही गैरलागू आहे- disclaimer -
माझे खरे नाव आहे बोक्या कुडमुडे आणि मी आडनावाप्रमाणेच सतत लुडबुड करत असतो माझ्या कुडमुड्या स्वभावामुळे. खरंतर तो माझा निजस्वभाव असल्याने त्याला शिस्तीत वठणीवर ठेवण्याचे नियतीला कधी जमलेच नाही.
आता हेच पहा ना, या बोक्याला दररोज किंवा खरंतर क्षणोक्षणी काहीना काही खाद्य लागत असते आणि ते लळे आजूबाजूचे सर्वजण हिरीरीने पुरवीत असतात. वास्तविक हा बोक्या आता क्षुद्र उंदरांच्या मागे न भटकतां मोठमोठी शिकार करू लागलाय कारण त्याचे रूपांतर नुकतेच एका भल्या मोठ्या बिबट्यात झाले आहे. आता त्याला उंदरांऐवजी किंवा खरेतर उंदरांसारखे मोठमोठे ग्रंथ कुरतडायला जास्त आवडू लागलेत. बिबट्या आणि ग्रंथ ? होय जरा चुकलंच की राव. आता हा बिबट्या नुसते ग्रंथ कुरडत न बसतां सवईप्रमाणे त्यांची चीरफाड करू लागलाय् ! म्हटलं ना, त्या भल्यामोठ्या ग्रंथांमधले कित्येक उतारे तो चक्क गिळंकृत करत असतो आतांशा !
आता या बिबट्या कम् बोक्या कम् उंदराला रसद पुरवणारे दुर्मीळ होत चालल्याने तो चांगलाच रोडावलाय्. बिबट्याचा बोलका कधी झाला ते त्याचे त्यालाच कळले नाही म्हणून तो आतां पुनश्च बोकास्वामींच्या आश्रयार्थ आला आहे. पाहूंया बोकास्वामी काय उपदेश करतात ते ! !
बोक्या उपाख्य प्रभु रहाळकर
२९ सप्टेंबर २०२६.
