Monday, August 10, 2026
नेक् टाय !
नेक् टाय !
आज हॅंगरवाले कपाट उघडताच चारदोन नेकटाय खालीं घरंगळत आले. त्यांना पुन्हा स्थानापन्न करत असताना प्रत्येक टायच्या आठवणींत रमून गेलो पुन्हा एकदां !
खरंतर पहिलावहिला नेक् टाय वापरायला सुरूवात झाली मेडिकलच्या तिसऱ्या वर्षापासून, कारण एका प्राध्यापकाचा दंडक असे प्रत्येक विद्यार्थ्याने हॉस्पिटलमध्ये शिरण्यापूर्वी व्यवस्थित परीटघडीच्या कपड्यांत आणि ॲप्रन बरोबरच नेक् टाय बांधूनच आले पाहिजे. त्यावेळी एकदोन टाईज पुरेशा असत. मात्र त्यानंतर हळुहळू त्यांची संख्या वाढत गेली कधी छान दिसला म्हणून किंवा बहिणींनी भेट दिल्यामुळे. ( होय, तेव्हांसुद्धा बहिणीच असे उपहार देत ! )
नेक् टायची सुरेख समोसा गाठ मारण्यात मी लवकरच तरबेज झालो नि माझ्या अनेक मित्रांनी माझ्याकडून त्यासाठी धडे घेतले. मी त्यांना ‘समोसा नॉट’ बरोबरच ‘शिंगाडा नॉट’ बांधायलाही शिकवले होते जी किरकोळ शरीरयष्टीवर अधिक शोभून दिसत असे. त्याकाळीं इंग्रजी शब्दांना मराठी किंवा हिंदी फ़ॉर्मॅट देण्याची टूम निघाली होती आणि नेकटायला कंठलंगोट हा घाणेरडा शब्द प्रचलित झाला होता. असो.
हे नेक् टायचे अप्रूप मला परवा परवांपर्यंत होते हो. वाढता वाढतां वाढे असे करता करतां तीनचार डझन केंव्हा कसे होत गेले न कळे. मात्र प्रत्येक टाय अतिशय सुंदर होता हे निर्विवाद.
या संख्येवरून आठवले आमचे ॲनॅटमीचे प्रोफेसर इंद्र भार्गव. त्यांचे वडील युधिष्ठिर भार्गव हे तेव्हाचे आयसीएस् सनदी अधिकारी, खूप माया जोडलेले आणि इंद्र भार्गव तर चक्क एचओडी देखील. अमाप पैसा होता घरात आणि इंद्र विशेष देखणा, हौशी आणि शो-मॅन ! ते दररोज नवीन सूट टाय परिघान करीत. आमच्या दोन वर्षांच्या ॲनॅटमी सत्रात त्यांनी कधी एकही सूट टाय रिपीट केल्याचे स्मरत नाही !
या नेक् टाय बरोबरच ‘बो’ आणि ‘कॅव्हेट्’ देखील प्रचलित होत्या. विशेषकरून महूहून इंदौरला येणारे सैनिकी अघिकारी बहुधा कॅव्हेट वापरीत, एक मफलरवजा त्रिकोणी झबलं जे इंदूरच्या थंडींत आवश्यक असे. ‘बो’ चा वापर शंतनुराव किर्लोस्करांचा ट्रेडमार्क होता नै !
आधी बहिणींनी, मग पत्नीने नि नंतर जांवई मुलगा आणि मुलीनेही छान छान नेक् टाय हौसेने खरेदी करून दिले ( मैत्रिणीच नसल्याने कुणाचे नाव घेणार ! ) असो.
चारदोन नेकटाय काय घरंगळले, किती वेळ वेठीस धरले तुम्हाला पहा !
रहाळकर
१० ऑगस्ट २०२६.
Sunday, August 09, 2026
सूटबुटातले ऋषी !
सूटबुटातले ऋषी !
आमची आख्खी पीढीच अतिशय भाग्यवान म्हणायला हवी ज्यांनी आपल्या आयुष्यांत अनेक ऋषितुल्य मंडळी पाहिली, ऐकली नि वाचली देखील. आमच्या आधीच्या पीढ्यांनी कदाचित् पुणेरी पगडी, फेटा किंवा पांढऱी शुभ्र टोपी वापरणारे सानेगुरूजीं सारखी ऋषितुल्य मंडळी पाहिली असतील, हिरवी टोपी परिघान करणारे विनोबा भावे किंवा केवळ कोट नि पॅंट घालणारे प्राचार्य शिवाजीराव भोसले यांचेशी संवाद देखील घडला असेल. माझ्या पुरते बोलीन म्हटले तर मी सूटबूट नेक् टाय वापरणारे कित्येक आधुनिक ऋषी पाहिले आहेत, अगदी डझनावारी !
शाळेंत शिकत असतानाचे अतिशय निर्धन, धोतरावर असंख्य गाठी नि कोटावर ठिगळें लावलेल्या बुचडे सरांसारख्या ऋषितुल्य शिक्षकांपासून कॉलेजमधील सूट नि टाय् वापरणारे कित्येक प्राध्यापक अजूनही स्मरणांत आहेत आणि त्यांची नुसती आठवण झाली तरी डोके आपसूक नतमस्तक होते, मनोमन त्यांना वंदन घडते आणि कृतज्ञताभाव सहज उफाळून येतो.
अदमासें पंधरावीस वर्षांपूर्वी लंडनच्या सायन्स म्यूझियम मध्ये अल्बर्ट आईन्स्टीनचे वेषांत एका मस्खऱ्याचा ‘शो’ पाहिला होता ज्याने त्या महान शास्त्रज्ञांचे हुबेहूब व्याख्यान साभिनय सादर केले होते. वास्तविक खरा आईन्स्टाईन पंचावन्न सालींच निवर्तलेला, पण त्याचे सोंग घेणाऱ्यालाही मनोमन वंदन केले होते मी !
होळकर कॉलेजमधील इंग्रजीचे दोन्ही प्राध्यापक, प्रो. गोळे आणि प्रो. सुळे कायम सूटबुटांत असत- एक ‘प्रोझ’ शिकवीत तर दुसरे ‘पोएट्री’ नि ‘मर्चंट ऑफ व्हेनिस’ ! दोघेही मराठी असूनही इंग्रजीवर केवळ प्रभुत्व आणि भाषाशैलीमुळे कदाचित इंग्रजांनाही मागे टाकतील असे होते. मला मराठी वांग्मयावर प्रेम करायला शिकवले ते चौधरी नि पांढारकर मास्तरसाहेबांनी तर इंग्रजीवर या वरील दुकलीने !
मेडिकलला आल्यावर प्रोफेसर एम् एम् माथुर, प्राचार्य बी सी बोस, प्रोफेसर जंगालवाला आणि प्रो. पोहोवाला ही ऋषितुल्य मंडळी अक्षरश: खिळवून ठेवीत त्यांचे व्याख्यानां दरम्यान ! डॉ. मुखर्जी आणि डॉ. कुंटे असेच निष्णात भेषक आणि ऋषी देखील.
पुढे पुण्यात आल्यावर सूटबूट न वापरणारी थोर थोर मंडळी पाहिली ऐकली ज्यांत एस्सेम जोशी, नानासाहेब गोरे, बाळासाहेब भारदे, वि.स.पागे, मोहन धारिया, स्वामी माधवनाथ, गोपीनाथ तळवलकर, कर्नल सोमण, डॉ.चक्रपाणी जोशी प्रभृतींचा आदरपूर्वक उल्लेख अत्यंत आवश्यक ठरतो. अजून कित्येक नावें नि व्यक्ती नजरेपुढून हलायला तयार होत नाहीत ज्यांत अकोल्याचे डॉ.भागवत, सर्वश्री पोहनेरकर काका, देशपांडे काका इत्यादींचा नामनिर्देश अत्त्यावश्यक ठरतो !
मंडळी, सूटबुटातली असोत वा नसोत, वरील सर्व दिग्गज केवळ ऋषितुल्य नव्हेत काय ?
रहाळकर
९ ऑगस्ट २०२६ (ऑगस्ट क्रान्किदिन ) ! !
